Yeni yıla girmeden bu sefer benim yılım olacak demek için ufak planlar yapmaya başlarız. Daha düzenli olacağız, paramızı savurmayacağız, ay sonunu beklerken kalp çarpıntısı yaşamayacağız… Ama itiraf edelim çoğu zaman bu heves ayın ortasında cüzdanla birlikte eriyip gidiyor. Oysa bütçe planlaması göz korkutan tablolar, sıkıcı listeler demek değil. Hadi gel, yeni yıla paranla barış imzalayarak girelim!
İşe başlamanın en net yolu son 1–2 ayın harcamalarına dönüp bakmaktır. Banka uygulaması, kredi kartı ekstresi ya da notlar… Nerede ne harcadığını görmek bazen şaşırtıcı olabilir. Ben bunu ne ara aldım dediğin anlar yaşanabilir ama bu kötü bir şey değil. Çünkü farkındalık olmadan kontrol de olmaz. Harcamalarını bilmek bütçenin temelini sağlam atmanı sağlar.
Herkesin vazgeçemediği harcamalar vardır. Kimisi için dışarıda yemek kimisi için seyahat kimisi için evine küçük dokunuşlar yapmak… Bütçe planı bu keyifleri tamamen hayatından çıkarmak anlamına gelmez. Aksine, gerçekten seni mutlu eden şeylere bilinçli alan açmanı sağlar. Böylece hem paranı kontrol edersin hem de keyfinden ödün vermezsin.
Kendine büyük ve zor hedefler koymak ilk başta motive edici gibi görünse de kısa sürede yorabilir. Bunun yerine küçük, net ve ulaşılabilir hedefler belirlemek çok daha sürdürülebilir olur. Mesela bu ay gereksiz online alışveriş yapmayacağım gibi... Bu küçük başarılar bütçe planlamasını zorunluluk olmaktan çıkarıp keyifli bir alışkanlığa dönüştürür.
Ay sonunda artarsa birikime atarım demek genellikle işe yaramaz. Çünkü para hep bir şekilde harcanır. Maaş ya da gelir eline geçtiği anda küçük de olsa bir tutarı kenara ayırmak birikimi otomatik hale getirir. Bu tutar büyük olmak zorunda değil önemli olan düzenli olması. Zamanla fark etmeden birikmeye başladığını görmek motivasyonu da artırır.
Her ay değişmeyen ya da çok az değişen giderlerini netleştirmek bütçenin çerçevesini çizer. Kira, aidat, internet, telefon faturası gibi kalemleri baştan yazmak elinde gerçekten ne kadar para kaldığını görmeni sağlar. Böylece harcamalarını hayali rakamlara göre değil gerçek duruma göre planlarsın.
Harcamaları tek bir kalem gibi görmek kontrolü zorlaştırır. Bunun yerine yeme-içme, ulaşım, eğlence, alışveriş gibi başlıklara ayırmak oldukça işe yarar. Bu yöntem sayesinde hangi alanda fazla kaçırdığını daha net fark edersin. Küçük değişikliklerle büyük farklar yaratmak da tam bu noktada mümkün olur.
Kartla ödeme yapmak hızlı ve pratiktir ama bazen harcamanın fark edilmeden büyümesine neden olabilir. Nakit kullanmak ise para gidiyor hissini daha net yaşatır. Özellikle kontrol etmekte zorlandığın harcamalarda nakit tercih etmek bütçeye sadık kalmanı kolaylaştırabilir.
Hayatta her şey planladığımız gibi gitmeyebilir. Beklenmedik sağlık giderleri, ani tamiratlar ya da ekstra masraflar her zaman olabilir. Küçük de olsa bir acil durum fonu oluşturmak bu tür durumlarda bütçenin tamamen dağılmasını engeller. Aynı zamanda mental olarak da büyük bir rahatlık sağlar.
Sürekli kısıtlanan bir plan uzun süre devam etmez. Kendine küçük ama planlı ödüller koymak bütçe sürecini keyifli hale getirir. Hedefine ulaştığında kendine izin verdiğin minik mutluluklar motivasyonunu canlı tutar.
Sosyal medyada görülen harcamalar ya da başkalarının hayat tarzı seni yanıltmasın. Herkesin geliri, gideri ve öncelikleri farklıdır. Bütçeni başkalarına göre değil kendi hayatına göre şekillendirmek en sağlıklı yaklaşımdır.
Bazı aylar plan tutmayabilir bu çok normal. Önemli olan bütçeyi tamamen bırakmak yerine nerede koptuğunu fark edip devam etmektir. Esnek ama bilinçli bir yaklaşım uzun vadede çok daha başarılı sonuçlar verir.