Gökbilimciler, Halka Bulutsusu’nda 6 trilyon kilometre uzunluğunda, yalnızca demir atomlarından oluşan dev bir çubuk keşfetti. Yapının kütlesi Dünya’nın erimiş demir çekirdeğine yakın ve kökeni hâlâ çözülememiş durumda. Araştırmacılar, bu benzersiz yapının bir yıldızın ölümü sırasında buharlaşmış bir gezegenin kalıntısı olabileceğini öne sürüyor.
Yapının kütlesi, Dünya’nın erimiş demir çekirdeğine yakın seviyede ve kökeni hala bir sır olarak kaldı.
Samanyolu’nun yakın çevresinde yer alan ve 1779’da Fransız gökbilimci Charles Messier tarafından keşfedilen Halka Bulutsusu (Messier 57), yıllardır astronomların ilgi odağı oldu. Ancak yeni gözlemler, bulutsunun yüzeyinde uzanan, yaklaşık 3,7 trilyon mil uzunluğunda yoğun bir demir yapının varlığını ortaya koydu.
Yine de bu görüş şimdilik varsayım seviyesinde. Bilim insanlarına göre, milyarlarca yıl sonra Güneş benzer bir evreye girerse, iç gezegenlerimiz de benzer bir süreçten geçebilir.
Keşif, İspanya’nın La Palma Adası’ndaki William Herschel Teleskobu’na bağlı yeni nesil WEAVE (WHT Enhanced Area Velocity Explorer) aygıtıyla gerçekleştirildi. Cardiff Üniversitesi ve University College London’dan astronom Roger Wesson, “Uzun yıllardır gözlemlediğimiz tanıdık bir gökcismi, yeni yöntemlerle şaşırtıcı bir sürpriz sundu” dedi.
Halka Bulutsusu, amatör ve profesyonel astronomlar için klasik bir gözlem hedefi. Dürbünle seçilebilen yapı, küçük teleskoplarla halka formunu net biçimde gösteriyor. Bulutsu, Çalgı (Lyra) takımyıldızında ve yaklaşık 2.600 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Kozmik ölçekte yakın sayılabilecek bir zamanda, yaklaşık 4 bin yıl önce oluştuğu düşünülüyor.
University College London’dan Janet Drew, demir çubuğun benzersizliğine dikkat çekerek, “Bu çubukta yalnızca demir var; başka hiçbir element eşlik etmiyor. Bu durum oldukça sıra dışı. Şu an için kesin bir açıklamamız yok” ifadelerini kullandı. Drew, demirin kaynağının buharlaşmış bir gezegen olabileceğini ancak gezegen içermeyen olasılıkların da bulunduğunu belirtti.
Halka Bulutsusu, Güneş’in yaklaşık iki katı kütleye sahip bir yıldızın kırmızı deve dönüşmesi ve dış katmanlarını uzaya savurması sonucu oluştu. Geriye, Dünya büyüklüğünde yoğun bir beyaz cüce kaldı. Bulutsu çoğunlukla hidrojen ve helyumdan, az miktarda ise ağır elementlerden oluşuyor.
Samanyolu’nda yaklaşık 3 bin gezegenimsi bulutsu bulunuyor. Bu yapılar, yıldızların ürettiği elementlerin uzaya nasıl dağıldığını ve yeni yıldız ile gezegen oluşumuna nasıl katkı sağladığını incelemek için önemli laboratuvarlar olarak değerlendiriliyor.
Wesson, “Demir çubuğun kökenini anlamak için daha fazla gözlem gerekiyor. Yeni verilerle bu gizemi çözmeyi umuyoruz” dedi.