Avrupa ve Asya’daki büyük şehirlerde toplu ulaşım, yapay zekâ temelli uygulamalarla köklü bir dönüşümden geçiyor. Yolcu yoğunluğu ve anlık talepleri analiz eden sistemler, güzergâhları dinamik biçimde belirlerken, geleneksel sabit durak anlayışı yerini esnek ve geçici “sanal durak” noktalarına bırakıyor.
Dünya genelinde büyük şehirlerde devreye alınan “talep temelli ulaşım” modeli, klasik toplu taşıma anlayışını kökten dönüştürüyor. Bu sistemde otobüsler sabit hatlarda boş dolaşmak yerine, yolcuların anlık isteklerine göre şekillenen esnek güzergâhlarda hizmet veriyor.
2026 Ocak ayı itibarıyla Avrupa ve Asya’daki birçok kentte yaygınlaşan uygulamada, araçlar yalnızca talep oluşan noktalara yöneliyor. Yapay zekâ destekli algoritmalar, aynı istikamete gitmek isteyen yolcuları eşleştirerek en hızlı ve en verimli rotayı saniyeler içinde hesaplıyor.
Modelin omurgasını oluşturan yapay zekâ yazılımı, mobil uygulamalar üzerinden iletilen yolcu taleplerini anlık olarak analiz ediyor. Varış noktaları benzer olan 15–20 kişilik gruplar otomatik biçimde aynı araçta buluşturuluyor.
Klasik hat sistemlerinde olduğu gibi sabit duraklarda bekleme zorunluluğu ortadan kalkıyor. Uygulama, yolcuya en yakın “sanal durak” noktasını bildiriyor ve araç doğrudan bu noktaya yöneliyor. Böylece gereksiz mesafe kat edilmesi engellenerek verimlilik artırılıyor.
Talep odaklı ulaşım sistemleri, özellikle yoğun saatlerde trafikteki özel araç sayısını azaltmayı amaçlıyor. Yapay zekâ tarafından oluşturulan optimize rotalar sayesinde yolculuk sürelerinde yüzde 30’a varan kazanç sağlandığı gözlemlendi.
Bu model, sadece pik saatlerde değil, düşük talebin olduğu gece saatlerinde de etkin çalışıyor. Büyük otobüsler yerine küçük ve elektrikli araçların kullanılması ise karbon salımının azalmasına önemli katkı sunuyor.
Yeni modelle birlikte geleneksel fiziksel duraklar yerini “sanal duraklara” bıraktı. Yolcular, mobil uygulama üzerinden kendilerine en yakın toplama noktasını görüp araca binebiliyor.
Yapay zekâ, trafikteki yoğunluğu ve gelen yeni talepleri anlık olarak analiz ederek rotayı hareket halindeyken güncelleyebiliyor. Bu sayede yolcuların varış süreleri daha doğru tahmin edilebiliyor.
Belediyeler ve ulaşım şirketleri, sabit hatlarda boş seyreden araçların yarattığı yakıt ve personel israfını azaltarak maliyetlerinde ciddi tasarruf sağladı. Yolcular için ise aktarma gereksiniminin azalması ve kapıya yakın duraklardan biniş imkânı memnuniyeti artırdı.
2026 sonuna kadar sistemin, gelişmekte olan birçok ülkede pilot bölgelerde uygulanmaya başlanması hedefleniyor.
Gürpınar 458 hattı belki bu uygulama olursa düzelir