Hani bazen hiç sevmediğin o pop şarkısı sabahın köründe aklına düşer de gün boyu 'Tiki tiki tak' diye gezersin ya... İşte o anlarda beyninin sana neden ihanet ettiğini hiç düşündün mü?
Bilim dünyasında 'Kulak Kurdu' (Earworm) olarak bilinen bu fenomenin arkasında aslında çok mantıklı (ve biraz da sinir bozucu) sebepler var. Hazırsan, beyninin içindeki o bitmek bilmeyen 'repeat' tuşuna beraber basalım!
Psikolojide Zeigarnik Etkisi denen bir durum var: Beyin, bitirilmemiş görevleri bitirilmiş olanlardan daha iyi hatırlar. Eğer bir şarkının sadece nakaratını biliyorsan veya radyoda şarkı tam bitmeden araçtan indiysen, beynin o döngüyü tamamlamak için şarkıyı arka planda çalmaya devam eder.
Hiçbir karmaşık progresif rock parçasının dile dolandığını gördün mü? Zor. Genellikle dile dolanan şarkılar; temposu hızlı, ritmi belirgin ve melodisi öngörülebilir olanlar. Pop müzik endüstrisi, beynimizin en kolay sindirebileceği aralıkları (interval) kullanarak bize adeta 'zihinsel fast-food' sunar.
Bazen şarkı durup dururken gelmez. O anki ruh halin, ortamdaki bir koku veya yürüdüğün yol, beynindeki bir anıyı tetikler. Beyin o anıyla eşleşen şarkıyı 'Play' listesinin en başına çeker. Eski sevgilini hatırlatan o şarkı tam da bu yüzden en alakasız anda diline dolanır.
Beyin, şarkıyı bir kez yakaladığında onu bir kaşıntı gibi algılar ve rahatlamak için o bölgeyi (yani melodiyi) sürekli kaşır. Siz mırıldandıkça o kaşıntı daha da artar ve bir kısırdöngüye girersiniz.
Eğer 'Lale Devri çocuklarıyız biz' döngüsünden çıkamıyorsan şu yöntemleri dene:
Şarkıyı baştan sona dinle: Beynine şarkının bittiğini kanıtla.
Sakız çiğne: Şaşırtıcı ama gerçek; sakız çiğnemek, beynin işitsel kısa süreli belleğini meşgul ederek şarkı döngüsünü bozabiliyor.
Anagram çöz veya kitap oku: Beynini şarkı söyleyemeyeceği kadar karmaşık bir dilsel göreve zorla.