NEET (Not in Employment, Education or Training), yani ‘ne eğitimde ne istihdamda ne de mesleki eğitimde’ olan gençler, artık dünyanın pek çok ülkesinde “marjinal bir sorun” değil; toplumsal refahın, üretkenliğin ve sosyal uyumun en kritik risk göstergelerinden biri. Türkiye ise bu tabloda “ortalama” bir ülkeden çok uzakta; yüksek oranlar, özellikle genç kadınlarda belirginleşen bir kopuş ve giderek kronikleşen bir umutsuzluk döngüsü ile karşı karşıya.
NEET, belirli bir yaş grubunda (genellikle 15–24 veya 15–29) olup çalışmayan ve örgün eğitim/kurumsal eğitim içinde olmayan gençleri ifade eder. Bu gösterge sadece işsizliği değil; eğitim ve çalışma hayatıyla bağın kopuşunu ölçer. Kopuş uzadıkça konu ‘bir dönem kayıp’ olmaktan çıkar, çoğu zaman yaşam ritminin bozulmasına, sosyal izolasyona ve uzun vadeli gelir kaybına dönüşür.
Dünya NEET’i Neden Konuşuyor?
Birçok ülkede NEET artışı üç krizin birleşiminden besleniyor: (1) eğitim ile iş piyasası arasındaki uyumsuzluk, (2) barınma ve yaşam maliyeti baskısı, (3) motivasyon ve psikolojik dayanıklılığın zayıflaması. ILO, NEET’in sadece ‘iş meselesi’ olmadığını; refah, geçiş ekonomisi ve sosyal dışlanma ile doğrudan ilişkili bir gösterge olduğunu vurguluyor.
Avrupa Birliği ve OECD: Ortalama Hâlâ ‘Yönetilebilir’ Düzeyde
Avrupa Birliği’nde 2024 yılında 15–29 yaş grubunda NEET oranı %11 civarında. Bu oran AB için bile alarm niteliğinde görülüyor. OECD’de genel eğilim, uzun vadede NEET oranlarını aşağı çekmek yönünde olsa da bazı ülkelerde geçiş mekanizmaları zayıfladığında oranlar hızlı yükseliyor. Kısacası, Avrupa %11’i bile ciddi bir risk olarak okurken, Türkiye’nin %20+ seviyeleri ‘başka bir gerçekliğe’ işaret ediyor.
TÜİK’in ‘İstatistiklerle Gençlik, 2024’ bültenine göre Türkiye’de 15–24 yaş NEET oranı 2024’te %22,9. UNDP’nin Türkiye’de NEET genç kadınlara yönelik politika belgesi ise bu oranın erkeklerde %16,2, kadınlarda %30,1’e çıktığını; 18–29 yaş aralığında NEET’in toplamda %30’a, kadınlarda ise %43’e kadar yükseldiğini bildiriyor. Bu tablo, meselenin “geçici işsizlik” değil; sistemsel kopuş ve fırsat eşitsizliği olduğunu açıkça gösteriyor.
‘Her 5 Gençten 1’i’ Dünyada, Bizde Neden Daha Ağır?
Avrupa ortalaması %11 bandındayken Türkiye’nin %22,9 seviyesi iki katı aşan bir fark demek. Üstelik mesele sadece oran değil; NEET uzadıkça kayıt dışı istihdam, uzun süreli işsizlik, aileye ekonomik bağımlılığın uzaması, sosyal izolasyon ve umutsuzluk gibi ikincil riskler de büyüyor.
Türkiye’yi Bu Noktaya Taşıyan Temel Nedenler
Bu tabloyu ‘gençler istemiyor’ diye açıklamak kolay ama işe yaramaz. Türkiye’yi yukarı iten temel dinamikler daha net:
• Okulun verdiği içerik ile hayatın istediği beceri arasında kopukluk
• Mesleki yönlendirme ve kariyer rehberliğinin geç kalması
• Genç kadınlar için fırsat erişimi, bakım yükü ve güvenlik kaynaklı bariyerler
• ‘Umut ekonomisinin’ zayıflaması: çabalasan da sonuç alamama hissi
Özetle NEET, gençliğin sorunu değil; sistemin bağlantı kuramaması sorunu.
Başarılı örneklerde ortak olan çizgi ‘erken yakalama’ ve ‘geçiş köprüsü’ kurmak: devamsızlık ve kopuş belirtilerini izleyen erken uyarı sistemleri; okuldan işe geçişi staj, mentorluk ve çıraklıkla güçlendiren köprüler; kısa ama işe yarayan mikro-yeterlik programları ve yerel yönetim–iş dünyası–okul işbirliği.
Türkiye İçin Çözüm: Slogan Değil, Uygulama
Bu problem konuşarak değil, sistem kurarak çözülür. Türkiye için uygulanabilir 6 net hamle:
1) 14–18 yaş ‘yönelim’ dönemi: ilgi–yetenek profili + beceri haritası + sektör denemeleri + mentorluk
2) Portfolyo mezuniyeti: diploma yanında proje, ürün, sunum ve staj kanıtı
3) Genç kadınlara özel erişim–güven–bakım paketi
4) Mikro-sertifika ve hızlı istihdam programları (3–6 ay)
5) Topluluk ve aidiyet mekanizması: yalnızlığı kıran yerel öğrenme ağları
6) Okullar için tek KPI: ‘mezun hayata bağlı mı?’
NEET oranını düşürmek, sadece iş yaratmak değil; gençlere anlamlı rota, beceri ve bağlantı sunmaktır.
Son Söz
Avrupa %11’i bile dert ediyor. Türkiye %22,9 bandında ve genç kadınlarda tablo daha ağır. Bu fark sadece istatistik değil; geleceğin sosyal maliyeti. NEET kader değil ama çözüm de kendiliğinden gelmiyor. Gençleri hayata bağlayan bir eğitim–iş geçiş sistemi kurmadan bu kopuş derinleşir.
Kaynakça
Eurostat (2025). Statistics on young people neither in employment nor in education or training (NEET). (2024 verileri).
TÜİK (2025). İstatistiklerle Gençlik, 2024. ‘Ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin oranı 2024’te %22,9’.
UNDP Türkiye (2025). Türkiye'de Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olan (NEET) Genç Kadınlar için Politika Önerileri (White Paper / Rapor).
OECD (2025). Education at a Glance 2025: Transition from education to work: Where are today’s youth?
ILO (2024). Global Employment Trends for Youth 2024.