Altın, binlerce yıldır insanlık için zenginliğin ve saflığın sembolü olmuştur. Ancak parmağımızdaki bir yüzükte ya da teknolojik bir cihazın içinde parıldayan bu metalin hikayesi, yerin derinliklerinden ziyade gökyüzünün en karanlık ve şiddetli köşelerinde başlar. Modern bilim, altının Dünya’da doğal yollarla oluşamayacak kadar egzotik bir geçmişe sahip olduğunu kanıtlıyor.
Detaylar 👇
Ancak demir bir sınır çizgisidir. Bir yıldız demir üretmeye başladığında artık yakıtı tükenmiş demektir. Altın gibi demirden çok daha ağır elementlerin oluşumu için sıradan bir yıldızın enerjisi yetmez. Bunun için evrenin en şiddetli olaylarına ihtiyaç vardır.
Bilim dünyası, altının kökeni konusunda iki devasa kozmik olay üzerinde duruyor: Süpernova patlamaları ve nötron yıldızlarının çarpışması. Özellikle 2017 yılında gözlemlenen bir nötron yıldızı çarpışması, bu teoriyi güçlendirdi. Sadece 10 kilometre çapında olmasına rağmen Güneş kadar kütleye sahip olan bu yoğun yıldızlar çarpıştığında, ortaya çıkan devasa nötron akısı demir atomlarını saniyeler içinde altına dönüştürebilir. Bu öyle bir üretim ki, tek bir çarpışmanın Dünya kütlesi kadar altın oluşturabileceği tahmin ediliyor.
Yerçekimi nedeniyle demir gibi ağır elementler merkeze doğru çökerken, altın da dahil olmak üzere diğer ağır metalleri beraberinde Dünya’nın çekirdeğine sürükledi. Teorik olarak bugün yerkabuğunda tek bir gram altın bile bulamamamız gerekirdi. Çünkü mevcut tüm altın merkezde hapsolmuş durumdadır.
Ancak bugün madenlerde altına ulaşabiliyoruz. Bu paradoksun cevabı 'Geç Ağır Bombardıman' döneminde gizlidir. Yaklaşık 4 milyar yıl önce Dünya, devasa bir meteor yağmuruna maruz kaldı. Nature dergisinde yayımlanan çalışmalara göre, bu göktaşı fırtınası Dünya’ya yaklaşık 20 trilyon ton uzay materyali taşıdı. Bu meteorlar, beraberinde getirdikleri altın ve platin gibi değerli madenleri yerleşmiş olan mantonun üst katmanlarına adeta bir tohum gibi ekti.
Devasa konveksiyon akımları ve yer kabuğunun hareketleri, bu madenleri yeniden dağıttı. Altının günümüzde çıkarılabilir hale gelmesindeki en büyük yardımcılar ise volkanik aktiviteler ve depremlerdir.
Depremler sırasında fay hatlarındaki basınç değişimleri, kayaların içindeki suyun aniden buharlaşmasına neden olur. Su buharlaştığında, içinde çözünmüş halde bulunan altın ve silikatlar çökelerek altın damarlarını oluşturur. Volkanik patlamalar ise mantonun derinliklerindeki bu zenginliği lavlarla birlikte yüzeye taşır. Bugün altının ABD, Kanada, Rusya, Çin ve Güney Afrika gibi belirli bölgelerde yoğunlaşmış olması, bu jeolojik süreçlerin bir sonucudur.
İlginç bir ironi olarak, milyarlarca yıl önce bir yıldızın ölümüyle oluşan ve meteorlarla Dünya’ya ulaşan bu metal, günümüzde uzay araştırmalarının vazgeçilmez bir parçasıdır. Korozyona uğramaması ve radyasyonu yansıtma yeteneği sayesinde, uzay araçlarının ve teleskopların en kritik parçalarında kullanılır. Kısacası altın, geldiği yere, yani yıldızların arasına geri dönerek insanlığın keşif yolculuğuna rehberlik etmeye devam ediyor.