İnsanoğlu gökyüzüne bakıp Mars’a robotlar gönderirken, aslında ayaklarımızın tam altında keşfedilmeyi bekleyen devasa ve gizemli bir dünya yatıyor. Bilimkurgu eserleri bizi yerin altında yaşayan kadim medeniyetlerle veya tarih öncesi canavarlarla tanıştırsa da, gerçek dünya bu hayallerden çok daha sıcak ve basınçlı bir tablo sunuyor. Peki bugüne kadar bu devasa kürenin ne kadar derinini görebildik?
Detaylar 👇
Üzerinde şehirler kurduğumuz ince ve kırılgan tabaka olan yer kabuğu, okyanus tabanlarında incelirken kıtaların altında 70 kilometre kalınlığa kadar ulaşabilir. Kabuğun hemen altında, yaklaşık 3 bin kilometre kalınlığındaki devasa manto tabakası yer alır. Magma adı verilen kayalardan oluşan bu katman, insan ömrü ölçeğinde katı görünse de milyonlarca yıllık süreçlerde akışkan bir yapı sergiler.
Merkeze yaklaştıkça karşımıza sıvı haldeki demir ve nikelden oluşan dış çekirdek çıkar. Burası gezegenimizi güneş rüzgarlarından koruyan manyetik alanın merkezidir. En içte ise 5.500°C sıcaklığıyla Güneş’in yüzeyini aratmayan, ancak yüksek basınç nedeniyle katı halde bulunan iç çekirdek yer alır.
Yüzeyin 4 kilometre altına kadar inen bu maden, insan dayanıklılığının sınırlarını zorluyor. Makinelerin yardımıyla ise çok daha derine inmek mümkün. Ayrıca Rusya’nın kuzeyinde bulunan Kola Derin Sondajı, 12,2 kilometrelik derinliğiyle insanlığın açtığı en derin kuyu unvanını elinde tutuyor. 37 Eyfel Kulesi’nin üst üste dizilmesine eşdeğer olan bu devasa mesafe, buna rağmen yer kabuğunun ancak üçte birine karşılık geliyor.
Daha derine inemeyişimizin önündeki en büyük engel ise 'jeotermal gradyan' yani derinlere indikçe artan sıcaklıktır. Her kilometrede yaklaşık 25-32°C artan ısıya, sondaj borularını ezen muazzam basınç da eklendiğinde teknoloji çaresiz kalmaktadır.
Bilim insanları bu noktada depremlerin oluşturduğu sismik dalgaları kullanıyor. Tıpkı bir doktorun tomografi çekmesi gibi, sismik dalgaların farklı katmanlardan geçerken sergilediği hız ve kırılma verileri analiz edilerek Dünya’nın iç yapısının bir haritası çıkarılıyor.
Bu araştırmalar sadece merakımızı gidermekle kalmıyor, ayrıca depremlerin mekanizmasını anlamamıza, volkanik faaliyetleri öngörmemize ve temiz jeotermal enerji kaynaklarını keşfetmemize olanak sağlıyor. Kendi gezegenimizin kalbini anlamak, günün sonunda evrendeki diğer gezegenlerin gizemini çözmek için de en büyük anahtarımız oluyor.
Nihayet özlediğimiz tarzda bir Onedio içeriği. 👏🏻👏🏻👏🏻