Dünya’nın dış kabuğu genellikle devasa levhaların birbirini itmesi veya çekmesiyle şekillenir. Ancak Türkiye’nin kalbinde, Konya Havzası’nda gerçekleşen süreçler, alışılagelmiş jeolojik kurallara meydan okuyor. Toronto Üniversitesi’nden yer bilimci Julia Andersen liderliğindeki bir ekibin yürüttüğü son araştırmalar, Orta Anadolu Platosu’nun altında 'litosferik damlama' adı verilen nadir ve büyüleyici bir doğa olayının yaşandığını ortaya koydu.
Detaylar 👇
Ancak bu genel yükseliş trendinin ortasında Konya Havzası, adeta bir istisna gibi davranarak çökmeye ve derinleşmeye devam ediyor. Bilim insanlarını yıllardır meşgul eden 'Neden sadece burası çöküyor?' sorusunun yanıtı, yerin onlarca kilometre altındaki sismik anomalilerde bulundu. Uydu verileri ve deprem dalgalarının analizi, yüzeydeki dairesel çökmenin derinlerdeki devasa bir kütle hareketiyle bağlantılı olduğunu kanıtladı.
Yerçekimi, bu ağırlaşan kaya kütlesini aşağı doğru çeker. Tıpkı süzülen yoğun bir pekmez damlası gibi, kabuğun alt kısmı mantonun derinliklerine doğru sarkmaya başlar. Bu ağır kütle aşağı sarktıkça, üzerindeki yüzeyi de beraberinde aşağı çekerek Konya Havzası gibi çanak şeklinde çöküntüler oluşturur.
Sürecin en ilginç aşaması ise kopma anıdır. Yoğun kütle tamamen kopup mantonun sıcak derinliklerine battığında, yüzey üzerindeki yük bir anda hafifler. Bu durum, bölgenin ilerleyen dönemlerde yeniden yükselmesine olanak tanır. Araştırmacılar, Konya’da yaşanan bu durumun 'çok aşamalı' olduğunu, yani bir damlamanın diğerini tetiklediğini belirtiyor.
Silikon polimerler, kil ve seramik küreler kullanılarak oluşturulan bu minyatür dünyada, milyonlarca yıl süren jeolojik süreçler hızlandırılmış bir şekilde gözlemlendi. Deneyler, Konya Havzası'ndaki dairesel derinleşmenin ve sismik verilerin tam olarak bu damlama mekanizmasıyla örtüştüğünü gösterdi. Üstelik bu fenomen sadece Türkiye’ye özgü değil; Güney Amerika’daki And Dağları’nda bulunan Arizaro Havzası da benzer bir kaderi paylaşıyor.
Mars ve Venüs gibi plaka tektoniği olmayan gezegenlerdeki devasa yüzey şekillerinin oluşumu, bu 'damlama' mekanizmasıyla açıklanabilir. Öte yandan, Konya’daki bu devasa yer hareketi devam ederken, yüzeyde daha somut bir tehlike boy gösteriyor: Obruklar. Bölgede sayıları 700’e yaklaşan obruklar, yeraltı sularının çekilmesiyle birleşen karmaşık jeolojik yapının bir sonucu olarak Karapınar’dan Ereğli’ye kadar geniş bir alana yayılıyor.
Anadolu’nun altındaki bu 'damlama' süreci, üzerinde yaşadığımız toprakların ne kadar dinamik ve sürprizlerle dolu olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.
O da mı bizi buldu amk?
Konyalılar bu bi işaret… aeo ✋🏻