Japonya’da tuvalet deneyimi sıradan bir ihtiyaçtan çok daha fazlasını anlatıyor. Yüksek teknolojiye sahip klozetlerle geleneksel yer tipi tuvaletler yan yana varlığını sürdürüyor. Oturma yönü, temizlik anlayışı ve kullanım alışkanlıkları kültürel kodlarla şekilleniyor. Özellikle geleneksel tuvaletlerde öne doğru oturma pratiği dikkat çekiyor.
Japon banyoları adeta küçük teknoloji merkezleri gibi çalışıyor. Isıtmalı oturaklar, ayarlanabilir su püskürtme sistemleri, otomatik koku giderme özellikleri ve hareket algılayıcı ışıklar günlük kullanımın parçası haline gelmiş durumda. Kapaklar kendiliğinden açılıp kapanıyor, ses maskeleme sistemleri mahremiyet hissini güçlendiriyor. Tüm sistemler konfor kadar hijyen ve su tasarrufu hedefiyle tasarlanıyor.
Teknoloji gösteriş amacı taşımıyor. Günlük hayatı kolaylaştırma fikri ön planda tutuluyor. Söylentiler arasında yer alan idrar analizi yapan klozet hikâyeleri ise çoğunlukla şehir efsanesi olarak biliniyor.
Modern sistemlerin yanında yer tipi washiki tuvaletler hâlâ aktif şekilde kullanılıyor. Tercih sebebi nostalji değil, pratik faydalar. Yer tipi tasarımda öne doğru bakarak oturma pozisyonu temizlik kontrolünü kolaylaştırıyor ve sıçrama riskini azaltıyor. Aynı zamanda vücut duruşu açısından daha doğal kabul ediliyor.
Bu alışkanlık rastgele ortaya çıkmadı. Nesiller boyunca aktarılan deneyimlerle şekillenen kullanım biçimi hijyen odaklı düşüncenin ürünü.
Japon kültüründe temizlik kişisel alanla sınırlı kalmıyor. Ortak alanlara saygı anlayışı gündelik davranışlara yansıyor. Tuvaletler, başkalarına bırakılan alanlar olarak görülüyor. Kullanım sonrası düzen, kişisel özen kadar toplumsal bilinçle ilişkilendiriliyor.
Tarihsel anlatılarda dahi mahremiyet ve temizlik vurgusu öne çıkıyor. Zor şartlarda dahi hijyen kurallarına dikkat edildiğine dair hikâyeler kültürel hafızada yer alıyor.
Tüm içerik yer tipi “washiki" tuvaletler üzerine ama bir tane fotoğrafı yok. Bilmesem, klozete ters oturmuş kadın fotoğrafını referans alacağım. Washiki, bizdeki "Alaturka" tuvaletlerle benzeş. Oturma yeri yok. Ama kullanma pozisyonu, bizdekinin tersi; sifon tarafına yüzü dönmek gerek. Böylece kirli yerlere basarak tuvalete girilmiyor. Bizdeki alaturkalardan özellikle ayıran ise, ekstra hijyen sağlayıcı, "kinkakushi" (sıçrama koruyucu) olarak bilinen yükseltilmiş kubbe şeklindeki bölüm. Yüzün işte buna dönük olması lazım. Japonya'da washiki tuvaletlerin sayısı azalıyor olsa da, halka açık tuvaletlerde hala yaygın olarak mevcutlar.
Klozeti başına geçiren ülkeler hangisi?