Bahçede yıllarca sıradan bir metal parçası sanılarak bekleyen ağır bir bronz heykel, hurda niyetiyle elden çıkarıldıktan sonra bambaşka bir hikayeyle gündeme geldi. İlk bakışta değersiz görülen bu parça, yapılan uzman incelemeleriyle antik Roma dönemine ait son derece nadir bir eser olarak tanımlandı. Benzer örneklerin uluslararası müzayedelerde milyon dolarlık rakamlara ulaştığı belirtilirken, söz konusu heykelin değeri “neredeyse servet” olarak nitelendiriliyor.
İşte detaylar...
Uzmanlara göre benzer örneklerin müzayede değeri milyon dolarlarla ifade ediliyor.
Bahçesinde yıllar önce bulunan ve uzun süre kimsenin dikkatini çekmeyen bronz heykel, sahibine göre yalnızca oksitlenmiş, biçimi zor seçilen bir metal yığınıydı. Ev ve bahçe düzenlemesi sırasında fazlalık olarak görülen eser, herhangi bir sanatsal ya da tarihî anlamı olabileceği düşünülmeden hurda metal olarak satıldı. Değeri de yalnızca ağırlığı üzerinden hesaplandı.
Heykel, daha sonra bir koleksiyonerin ilgisini çekti. Yüzeyindeki işçilik izleri, kullanılan bronz alaşımı ve form detayları, modern bir dökümden farklı olduğunu düşündürdü. Bunun üzerine eser uzmanlara teslim edildi.
Yapılan detaylı incelemelerde döküm tekniği, stil özellikleri ve metal bileşimi analiz edildi. Heykelin Roma İmparatorluğu dönemine ait olduğu ve yaklaşık 1800 ila 2000 yıllık bir geçmişe sahip bulunduğu belirlendi. Uzmanlara göre bu tür bronz eserler, antik çağda sıkça eritilip yeniden kullanıldığı için günümüze çok nadir ulaşabiliyor.
Uluslararası müzayede kayıtları, Roma dönemine ait bronz heykellerin milyon dolarlık fiyatlara alıcı bulabildiğini gösteriyor. Uzmanlar, söz konusu eserin de benzer ölçekte bir değere sahip olabileceğini ifade ediyor. Gayrimenkul üzerinden yapılan kıyaslamalarda ise bu rakamın birçok şehirde 15–20 daireye denk geldiği belirtiliyor.
Heykelin gerçek kimliğinin ortaya çıkmasıyla birlikte hukuki ve etik tartışmalar da başladı. Antik eserlerin özel mülkiyette bulunması, ülkelerin kültürel miras yasalarına göre farklı şekilde değerlendiriliyor. Bazı görüşler bu tür eserlerin kamu koleksiyonlarına kazandırılması gerektiğini savunurken, bazıları ise yasal yollarla el değiştirmiş eserlerin özel koleksiyonlarda da korunabileceğini dile getiriyor.
ABD’de daha önce de benzer vakalar yaşanmıştı. Çiftliklerde, bahçelerde ya da inşaat çalışmaları sırasında bulunan ve ilk anda önemsiz görülen pek çok obje, yıllar sonra büyük tarihî ve maddi değere sahip çıkmıştı.
Uzmanlar, bu olayın önemli bir uyarı niteliği taşıdığı görüşünde. Aşınmış, paslı ya da biçimsiz görünen metal objeler her zaman değersiz olmayabilir. Kullanılan malzeme, işçilik ve form, geçmişe dair güçlü ipuçları barındırabilir. Bu nedenle benzer buluntularla karşılaşıldığında acele karar vermek yerine, en azından uzman görüşü almak büyük fark yaratabiliyor.
Ağır bir bronz heykeli, hem de bu kadar estetikken, hurda sanmak ta.. Ne bileyim, oluyormuş demek ki?