Japonya’da kış denince akla ilk gelen eşyalardan biri kotatsu oluyor. Evin ortasına kurulan, altı ısıtmalı alçak masa etrafında herkes toplanıyor. Isınma ihtiyacı tek noktada çözülüyor, evin tamamı ısıtılmıyor. Aile bireyleri saatlerce yerinden kalkmak istemiyor. Kulağa tanıdık geliyor değil mi?
Kotatsu, alçak ahşap masa formunda tasarlanan, alt kısmında elektrikli ısıtıcı bulunan geleneksel eşya olarak biliniyor. Masanın üzerine ince örtü, onun üstüne kalın futon seriliyor. Isı yukarı doğru yükseliyor ve örtü sayesinde içeride hapsoluyor. Ayaklar, bacaklar ve diz hizası dakikalar içinde sıcacık hale geliyor. Odanın geri kalanı soğuk kalsa bile masa altındaki alan yeterli geliyor.
Japon konutlarının yalıtım sorunu düşünüldüğünde sistem oldukça mantıklı duruyor. Büyük alanları ısıtmak yerine, yaşamın aktığı nokta sıcak tutuluyor. Zaisu adı verilen yere yakın sandalyeler, minderler ya da tatami üstü oturma düzeniyle birlikte kullanılıyor. Kanepeye örtü çekmek ya da masayı yerinden oynatmak ise hoş karşılanmıyor.
Kış aylarında kotatsu, evin kalbi haline geliyor. Akşam yemekleri, çay sohbetleri, televizyon keyfi hep masa etrafında yaşanıyor. Mandalina kabukları üstteki kasede birikiyor, yeşil çay hiç eksik olmuyor. Sıcaklığın verdiği rehavetle kalkmak zorlaşıyor, hatta masa altında uyuyakalanlar sıkça görülüyor.
Kotatsu kökeni 14. yüzyıla kadar uzanıyor. İlk örneklerde yerin içine gömülü kömür ocakları kullanılıyordu. Zamanla masa formu gelişti, üstü örtülerle kapatıldı. Elektrikli sistemlerin yaygınlaşmasıyla birlikte güvenlik arttı, kullanım kolaylaştı. Sabit yapılar yerini taşınabilir modellere bıraktı.
Günümüzde modern evlerde hala kotatsuya rastlanıyor. Tasarım güncellense de mantık aynı kaldı. Düşük enerji tüketimi, hedef odaklı sıcaklık ve ortak alan kültürü Japon kışlarının vazgeçilmez parçası olmayı sürdürüyor. Dışarısı ne kadar soğuk olursa olsun, masa altındaki sıcaklık herkesi kendine çekiyor.
Anadolu'da da çok eskilerden beri vardır bu. Elazığ'da kürsübaşı denir. Bacaklarınız ısınır ama sırtınız boynunuz başınız hala çok üşür. Hatta bununla ilgili, "önüm kavut kavurur, arkam harman savurur" derler.
İkinci resimdeki turuncu yorgan bir tek Türkiye'de var sanıyordum 🥲