Çin’de bulunan bazı şehirler, uzaktan bakınca gelecek burası dedirtse de yaklaştıkça “insanlar nerede?” diye sorduruyor. Dev bulvarlar, parlayan gökdelenler, boş AVM’ler… Hepsi var ama kalabalık yok. Gayrimenkul balonu, planlama hırsı ve önce yaparız, sonra dolar mantığı birleşince ortaya hayalet şehirler çıkıyor. İşte inşa edildiği halde yıllarca neredeyse kimsenin yaşamadığı, Google Earth’te görenleri ürküten o hayalet şehirleri birlikte inceleyelim!
İlk hayalet şehrimizle başlayalım! Ordos Kangbashi, maden zenginliği sayesinde altın çocuk ilan edilerek sıfırdan kuruldu. Dev meydanlar, müzeler ve heykellerle tam bir vitrin şehir tasarlandı. Sorun şu ki fiyatlar o kadar yüksekti ki, insanlar taşınamadı. Uzun süre sokaklarda rüzgar dolaştı, insanlar değil. Yıllar sonra yavaş yavaş dolmaya başlasa da hayalet etiketi yakasını bırakmadı. Fotoğraflarda hala tuhaf bir sessizlik var. Şehir planlama derslerinde ibretlik örnek olarak anlatılıyor.
Eyfel Kulesi’nin kopyası, Haussmann tarzı binalar… Evet, burası Çin’in Paris’i. Ama romantik kalabalıklar bir türlü gelmedi. Daireler pahalı, iş alanları sınırlıydı. Turistler selfie çekip gitti, yerleşen az oldu. Akşamları ışıklar yanıyor ama pencereler ne yazık ki bomboş. Şehir, tema parkı gibi kaldı. Estetik tamam olsa da hayat eksik kaldı.
Bu şehir ise Çin’in Manhattan’ı iddiasıyla yükseldi. Gökdelenler, geniş caddeler, finans tabelaları her yeri kapladı. Fakat şirketler gelmedi. Ofisler boş, kafeler müşteri bekliyor. Ekonomik dalgalanmalar planları bozdu. Yatırım önden gitti, insan arkadan gelmedi. Şehir günün çoğunda bir film seti gibi. Hareket varmış gibi ama figüran yok. Büyük hayaller suya düşmüş oldu.
Zhengzhou’nun yeni yüzü olarak lanse edildi. Dev konut projeleri ve modern altyapı kuruldu. Ancak iş ve yaşam dengesi tutmadı. İnsanlar eski merkezden kopmak istemedi. Sonuç olarak geriye geniş ama ıssız mahalleler kaldı. Zamanla doluluk artsa da ilk yıllar epey boş geçti. Planlama hızlıydı, göç yavaştı. Şehir bir noktada sabırsız davrandı ve hayalet şehir olmaktan kurtulamadı.
Hüzünlü ve kimsesiz şehir hikayeleriyle devam ediyoruz. Binhai, Çin’in vitrini olacaktı. Limanlar, teknoloji parkları, konutlar hepsi eksiksiz yapıldı. Ama talep beklendiği hızda gelmedi. Bazı bölgeler uzun süre hayalet kaldı. Büyük ölçekli yatırımlar küçük nüfusla buluştu. Ekonomi düzelirken doluluk da arttı ama ün çoktan yayıldı. Boş şehir etiketi kolay kolay silinmiyor.
Şehir, sanayi ve lojistik üssü olarak planlandı. Limanlar çalıştı, konutlar yükseldi. Fakat çalışanlar taşınmadı. Şehirde gündüz iş var ancak gece hayat yok. Sosyal alanlar boş kaldı. Konutlar içinde yaşamaktan ziyade yatırım aracı olarak alındı. Evin anahtarı var ama gelin görün ki komşu yok. İşte hayaletlik de tam olarak böyle başlıyor.
Modern bloklar hızla dikildi. Plan kağıt üzerinde kusursuzdu. Gerçekte ise ruh eksikti. Ulaşım ve iş olanakları sınırlı kaldı. İnsanlar beklemede kaldı. Şehir erken doğdu, geç büyüdü. Yavaş yavaş dolsa da ilk izlenim kalıcı oldu. Kentin sesi kısık kaldı. Ortaya da hayalet bir şehir çıkmış oldu.
Meixi Lake New City, ünlü mimar imzalarıyla dikkat çekti. Göller, parklar, estetik ve köprülerle oldukça şatafatlıydı. Fakat nüfus hemen gelmedi. Evler satıldı ama taşınılmadı. Yatırımcı çoktu, sakin azdı. Şehir fotoğraflarda şahane, sokakta ise sessizdi. Zamanla canlandı ama hayalet dönemi uzun sürdü. Gördüğünüz üzere mimari tek başına yetmiyor.
Kunming’in yeni merkezi olarak kuruldu. Kamu binaları taşındı, konutlar yapıldı. Ama sosyal hayat geriden geldi. İnsanlar gündüz çalışıp akşam eski merkeze döndü. Şehir uyum sağlamakta zorlandı. Zamanla dolsa da ilk yıllar hayalet gibiydi. Altyapı hazır, alışkanlıklar ise ne yazık ki öyle değildi.
Ekolojik ve sürdürülebilir bir ütopya hedeflendi. Çevre dostu binalar, temiz enerji, planlı yaşam ince ince planlanıp işlendi. Ama başlangıçta nüfus düşüktü. Fikir güzel, geçiş zordu. İnsanlar alışkanlıklarını bırakamadı. Zamanla ilgi arttı ama ilk dönemler sessiz geçti. Ütopyalar bile dolmak için zamana ihtiyaç duyuyormuş.