Bilim dediğiniz şey sadece beyaz önlük, deney tüpü ve karizmatik düşünme pozlarından oluşmuyor.İşin arka planında ciddi paralar, uzun vadeli vizyonlar ve sağlam devlet refleksi var. Bazı ülkeler bilimsel araştırmaya kaynak ayırmayı bir prestij meselesinden ziyade doğrudan güç politikası olarak görüyor. Peki sonuç ne? Daha çok buluş, daha çok patent, daha çok Nobel ve daha sağlam bir gelecek planı! Şimdi gelin, bilimsel araştırmalara en fazla kaynak sağlayan o ülkelere birlikte bakalım!
ABD, bilimsel araştırma bütçesinde açık ara lider ve bu işte mütevazı davranmak gibi bir niyeti yok. Devlet destekleri, özel sektör yatırımları ve üniversite fonları birleşince ortaya devasa bir ekosistem çıkıyor. NASA’dan NIH’e kadar birçok kurum tek başına bazı ülkelerin toplam Ar-Ge bütçesini geçebiliyor. Silikon Vadisi bu sistemin vitrin yüzü ama işin mutfağında binlerce üniversite laboratuvarı var. Temel bilimden yapay zekaya kadar her alanda öncü bir duruş var. Risk almayı seviyorlar çünkü başarısızlığın bile bilgi ürettiğine inanıyorlar.
Son 20 yılda bilimsel araştırmalara yaptığı yatırımlarla burdayım demekle kalmadı resmen masaya yumruğunu vurdu Çin. Özellikle yapay zeka, biyoteknoloji ve uzay araştırmalarında agresif bir büyüme stratejisi izliyor. Devlet, bilim insanlarını sadece desteklemiyor zira aynı zamanda onları ülkeye geri çağırmak için ciddi teşvikler sunuyor. Üniversiteler ve araştırma merkezleri fabrika gibi çalışıyor ama üretim bantlarında bilgi var. Yayın sayıları ve patent başvuruları hızla artıyor. Çin’in yaklaşımı biraz askeri disiplin, biraz uzun vadeli planlama. Bilim burada bireysel meraktan çok ulusal hedeflerle şekilleniyor. Gelecek planlarında bilimin yeri tartışmaya kapalı!
Japonya bilim yatırımlarında bağırmıyor ama istikrarlı şekilde ilerliyor. Robotik, malzeme bilimi ve elektronik alanlarında dünya standartlarını belirleyen çalışmalara imza atıyor. Devlet, üniversite ve sanayi üçgeni neredeyse kusursuz çalışıyor. Araştırmalar uzun soluklu çözümler üretmek için yapılıyor. Japon disiplini bilimsel süreçlere de birebir yansıyor. Hata payı düşük, metodoloji sağlam. Nobel ödülleri bu yaklaşımın doğal sonucu gibi duruyor.
Almanya’da bilimsel araştırma neredeyse anayasal bir refleks gibi. Max Planck ve Fraunhofer gibi kurumlar, resmen nasıl araştırma yapılır sorusunun cevabı niteliğinde. Devlet desteği güçlü ama her şey hesaplı ve planlı ilerliyor. Mühendislikten temel bilimlere kadar her alanda net hedefler var. Sanayiyle iç içe çalışan üniversiteler, bilginin rafta kalmasını engelliyor. Almanya için bilim, ekonomik gücün omurgası niteliğinde. Deneysel çalışmalara ayrılan bütçeler kriz dönemlerinde bile kesilmiyor.
Birleşik Krallık, bilimsel araştırmayı köklü üniversiteleriyle birlikte yürütüyor. Oxford ve Cambridge gibi kurumlar, fonların nasıl verimli kullanılacağını iyi biliyor. Devlet destekleri, özel vakıflar ve uluslararası fonlar iç içe geçmiş durumda. Özellikle tıp ve sosyal bilimlerde ciddi yatırımlar var. Akademik özgürlük hala önemli bir değer olarak korunuyor.
Fransa’da bilimsel araştırma entelektüel bir duruş olarak öne çıkıyor. Devletin Ar-Ge’ye ayırdığı bütçe yüksek ve bu bütçe genellikle temel bilimlere de yayılıyor. Felsefe, matematik ve fizik gibi alanlar hala ciddi oranda saygı görüyor. Araştırma kurumları merkezi ama etkili. Bilim insanı olmak burada hala prestijli bir kimlik. Uzun vadeli projeler kısa vadeli kazançların önüne geçebiliyor. Fransa bilimi biraz romantik, biraz da inatçı şekilde sahipleniyor.
Bilimsel araştırmaya yatırım yapmanın ekonomik sıçrama yarattığının canlı kanıtı olarak Güney Kore rahatlıkla gösterilebilir. Devlet ve dev şirketler el ele vererek Ar-Ge’ye ciddi bütçeler ayırıyor. Özellikle teknoloji ve mühendislik alanlarında dünya ile yarışıyorlar. Eğitim sistemi bilim üretimini besleyecek şekilde tasarlanmış durumda. Hızlı sonuç almak istiyorlar ama kaliteyi de göz ardı etmiyorlar. Yayın ve patent sayıları bunu net şekilde gösteriyor.
Gelelim Kanada'ya! Kanada, bilimsel araştırmaya yaklaşımında oldukça dengeli. Devlet fonları güçlü ama bürokrasi boğucu değil. Göçmen bilim insanlarına açık bir ekosistem var. Üniversiteler uluslararası iş birliklerine çok önem veriyor. Sağlık, çevre ve yapay zeka alanları özellikle destekleniyor. Bilimsel etik ve şeffaflık konularında hassaslar. Kanada bilimi büyütürken insanı merkeze koymayı ihmal etmiyor.
Cern demek onlar demek. İsviçre’nin nüfusu küçük ama bilimsel etkisi dev. Kişi başına düşen Ar-Ge harcamasıyla birçok ülkeyi solluyor. Üniversiteler ve özel sektör neredeyse kusursuz bir uyum içinde. Kalite, hızdan her zaman daha önemli. Nobel ödülleri ve yüksek etki faktörlü yayınlar bu yaklaşımın sonucu.
Avrupa'nın küçük ama çok etkili bir ülkesi olan Hollanda, bilimsel araştırmada iş birliğine büyük önem veriyor. Açık erişim yayıncılık ve uluslararası projeler konusunda öncü. Devlet fonları stratejik alanlara yönlendiriliyor ama akademik özgürlük korunuyor. Tarım, çevre ve sağlık alanlarında ciddi yatırımlar var. Üniversiteler küresel ağların aktif parçası.
Listemizin son ülkesi İsveç ise bilimsel araştırmayı doğrudan yaşam kalitesiyle ilişkilendiriyor. Çevre, teknoloji ve sağlık alanlarında uzun vadeli yatırımlar yapılıyor. Devlet desteği güçlü ama sistem esnek. Yenilikçi fikirler teşvik ediliyor, risk almak ayıp sayılmıyor. Eğitim ve araştırma arasında sağlam bir köprü var. Bilim insanları toplumdan kopuk değil.