Gün içinde saatlerce oturmak artık hayatın parçası. Ofiste, evde, koltukta ya da masa başında geçirilen zaman giderek artıyor. Ancak bilimsel çalışmalar, oturmanın tek başına sorun olarak görülmediğini ortaya koyuyor. Asıl fark yaratan unsur, otururken zihnin neyle meşgul olduğu. Aynı pozisyonda geçirilen süre, beyin açısından bambaşka sonuçlar doğurabiliyor.
Aynı koltukta yan yana oturan iki kişi düşünelim. İlki kitap okuyor, sayfalar ilerliyor, karakterler ve olaylar zihinde canlı tutuluyor. Diğeri ekrana bakıyor, görüntüler akıyor, zihinsel katılım oldukça sınırlı kalıyor. Dışarıdan bakıldığında sahne neredeyse aynı görünüyor.
Queensland Üniversitesi öncülüğünde yapılan geniş çaplı sistematik derleme, tam da bu noktaya odaklanıyor. Journal of Alzheimer’s Disease’te yayımlanan çalışmada, 85 ayrı araştırma incelendi. Oturarak yapılan aktiviteler zihinsel olarak aktif olanlar ve zihinsel katılım gerektirmeyenler şeklinde ayrıldı. Sonuçlar, oturma süresinden çok oturma sırasında yapılan aktivitenin belirleyici olduğunu gösteriyor.
Kitap okuma, oyun oynama, bilgisayar kullanımı ya da bulmaca çözme gibi aktiviteler, araştırmalar boyunca güçlü bilişsel çıktılarla ilişkilendirildi. Yürütücü işlevlerin daha verimli çalıştığı, çalışma belleğinin daha aktif olduğu ve durumsal hafızanın olumlu etkilendiği gözlemlendi.
Elde edilen etki büyüklükleri sınırlı olsa da sonuçlar farklı yaş gruplarında ve farklı çalışma tasarımlarında tekrarlandı. Zihin aktif kaldığında, oturarak geçirilen zaman tek başına olumsuz sonuç üretmiyor.
Televizyon izleme alışkanlığı, bilişsel gerilemeyle en güçlü bağ kurulan davranış olarak öne çıkıyor. İncelenen çalışmaların büyük bölümünde, uzun süreli ekran izleme ile zayıflayan bilişsel performans ve artan demans riski arasında ilişki tespit edildi.
Araştırmacılar, oturmanın tek başına ele alınmasının yanıltıcı olduğuna dikkat çekiyor. Günlük hayatta herkesin oturmak zorunda kaldığı vurgulanıyor. Önemli olan nokta, oturulan süre boyunca zihnin aktif mi yoksa pasif mi kaldığı.