İtalya’nın kuzeyinde, dağlar arasında sıkışmış küçük köyler genelde kartpostallık manzaralarla anılıyor. Fakat bazı yerlerde romantik görünen manzara, kış aylarında ciddi sorunlara yol açıyor. Aylarca güneş görmeyen sokaklar, sosyal hayatı neredeyse durma noktasına getiriyor. İnsanlar evlerine kapanıyor, köy sessizleşiyor. İşte tam olarak böyle şartlarda sıra dışı fikir ortaya çıkıyor.
İtalya-İsviçre sınırına yakın Antrona Vadisi’nde yer alan Viganella, kasım ayından şubat ayına kadar güneş ışığı alamıyor. Yaklaşık 83-84 gün boyunca dağların gölgesinde kalan köy, kış döneminde neredeyse tamamen karanlığa gömülüyor. Sokaklar gün içinde dahi loş kalıyor, meydan sosyal hayatın merkezi olmaktan çıkıyor.
Uzun süren karanlık, zamanla nüfus kaybına da yol açıyor. Daha aydınlık yerlere taşınanlar, köyün giderek sessizleşmesine neden oluyor. 1999 yılında dönemin belediye başkanı Franco Midali, alışılmışın dışında çözüm önerisiyle ortaya çıkıyor. Fikir ise güneşi köye geri getirmek. Yöntem ise şaşırtıcı derecede yaratıcı.
Mimar Giacomo Bonzani ile mühendis Gianni Ferrari’nin çalışması sonucunda sekiz metre genişliğinde, beş metre yüksekliğinde dev ayna tasarlanıyor. Sistem 2006 yılında dağın yamacına yerleştiriliyor. Bilgisayar kontrollü motorlarla çalışan yapı, gün boyunca güneşin hareketini takip ederek ışığı köy meydanına yansıtıyor.
Ortaya çıkan ışık, doğrudan güneş kadar güçlü olmasa da meydanı ısıtıyor, evlere doğal aydınlık sağlıyor. Kış aylarında günlük yaklaşık altı saatlik aydınlanma elde ediliyor. Şubat ayı başında güneş doğal döngüyle yeniden köye ulaştığında ise sistem devre dışı bırakılıyor ve ayna örtülüyor.
Franco Midali’ye göre fikir bilimsel gösterişten çok insani ihtiyaçlara dayanıyor. Amaç, insanların kış aylarında tekrar dışarı çıkabilmesi, meydanda sosyalleşebilmesi. Soğuk ve karanlık nedeniyle kapanan köy hayatı, ışık sayesinde yeniden canlanıyor.
Dev ayna projesi yalnızca günlük hayatı kolaylaştırmakla kalmıyor, uluslararası ilgi de topluyor. Medyada sık sık yer alan köy, fotoğrafçılar ve belgeselciler tarafından ziyaret ediliyor. Multimedya sanatçısı Silvia Camporesi, 2020 yılında sistemi belgeleyen çalışmalar gerçekleştiriyor.
Elde edilen başarı başka ülkelere de örnek oluyor. 2013 yılında Norveç’in Rjukan kasabasında benzer sistem kuruluyor. Oraya giden mühendisler, projeyi yerinde inceleyerek aynı mantığı uyguluyor. Böylece küçük İtalyan köyünde geliştirilen fikir, farklı coğrafyalarda hayat buluyor.
Günümüzde Viganella hala sakin, hala küçük. Fakat kış aylarında tamamen karanlığa gömülen yer olarak değil, insan aklının sınır tanımadığı örneklerden biri olarak anılıyor.
'Yöntem ise şaşırtıcı derecede yaratıcı' abart editör biraz daha abart. Gören de atomu parçaladılar sanacak.
Ayna fikri, İtalya’daki köyün değil. Daha sonra ilham alarak bu fikri uyguladığı söylenen Norveç - Rjukan’a bakalım: 1913 yılında, Rjukan’daki vadinin kuzey tarafına, güneş ışığını önce toplayıp sonra da bir far gibi kasaba üzerine yayabilecek büyük, dönebilen aynalar yerleştirme fikrini ilk ortaya atan kişi, Oscar Kittilsen isimli bir muhasebeci. Fikir geniş yankı uyandırsa da kasaba halkına kışın güneş ışığından faydalanabilecekleri kadar yükseğe çıkabilmeleri için bir teleferik kurulması, daha az maliyetli görüldü. Güneşi insanlara getirmek yerine, insanları güneş ışığına götürmek.. Yani değerli editör, her ne kadar Rjukan, uygulamayı 2013 yılında, İtalya’daki köyden sonra yapmış olsa da bu durum, ayna fikrinin gerçek sahibi olduğu gerçeğini değiştirmemektir. Kaldı ki bu fikir, ayna prensibinin nasıl çalıştığını az çok bilen herkesçe kolaylıkla ortaya atılabilecek bir fikir. Yeter ki uygulama için yeterince talep ve maddi imkan olsun..