Elektriğin yaygınlaşmaya başladığı yıllardan kalan bir ampulün hala yanıyor olması kulağa inanılmaz geliyor. Buna rağmen Kaliforniya’nın Livermore kentindeki küçük bir itfaiye istasyonunda loş turuncu ışık saçan ampul, 20. yüzyılın başından beri çalışmayı sürdürüyor. 'Yüzüncü Yıl Işığı' adıyla anılan bu ışık, teknolojinin gelişimine rağmen varlığını koruyor.
Ampulün hangi yıl üretildiği tam olarak bilinmiyor; ancak Guinness kayıtlarına göre 1901’den beri yanmayı sürdürüyor. 60 watt gücünde üretilen ampul günümüzde yaklaşık 4 watt seviyesinde zayıf turuncu bir parıltı yayıyor. Livermore İtfaiyesi’nde gece lambası görevi gören ışık, gönüllü itfaiyecilerin karanlıkta yön bulabilmesi amacıyla sürekli açık tutuldu.
1970’lerde yerel bir gazete araştırması ampulü gündeme taşıdı ve dünyanın en uzun süre çalışan ampulü olarak ün kazandırdı. 2015 yılında Livermore Firefighters Foundation, ampulün bir milyon saatten fazla hizmet verdiğini duyurdu. Yıllardır canlı kamera yayınıyla izlenebilmesi, Yüzüncü Yıl Işığı'nı teknoloji meraklıları için sembolik bir anıta dönüştürdü.
Yüzüncü Yıl Işığı, Shelby Electric Company tarafından üretilmiş el yapımı bir ampul. İç kısmında tungsten yerine karbon filament bulunuyor. Karbon tel, tungsten kadar parlak olmasa da düşük güçte daha az yıpranıyor. Ayrıca filament vakumlu cam hazne içinde korunuyor; bu sayede oksijenle temas ederek bozulma riski azalıyor.
Modern akkor ampuller sık açılıp kapanma nedeniyle filament genleşip büzüldüğünden daha hızlı ömür tüketiyor. Livermore’daki ampul ise neredeyse hiç kapatılmadığı için stabil şekilde çalışmayı sürdürüyor. Uzmanlara göre düşük watt seviyesinde çalışmaya devam ederse bir yüzyıl daha dayanma ihtimali bulunuyor.
Elektrik kesintileri veya tadilatlar dışında kapatıldığı çok az an yaşandı. 2013 yılında yaklaşık 10 saat süren kesinti sırasında dünya genelinde meraklılar gelişmeleri anbean takip etti.
Günümüzde LED ampuller ortalama 50.000 saat çalışabiliyor, bazı modeller 100.000 saate ulaşabiliyor. Buna rağmen bu süre yalnızca on yıla karşılık geliyor.
Bu hala yanıyor mu ya?
Planlı eskitme kavramının bugün endüstriyel tasarımlarda yer etmesinin en sembolik örneğidir hiç sönmeyen bu ampül. Uluslararası kapitalist karteller çok daha düşük fiyata daha kötü kalitede daha az süre yanan ampulleri piyasaya sürmeye başladı. Böylelikle ucuz olana talep artınca bu karteller piyasayı ele geçirdi ve günümüze kadar bir çok endüstriyel üründe planlı eskitme yerini aldı. Bugünkü en güzel örnekleri elektronik cihazlar. Güncel örnek, Apple, ürünlerinde planlı eskitme yaptığını kabul ett ve cihazlarını belli bir süreden sonra yavaslatttigini açıkladı